• Sağ Kol: İstanbul’dan (Üsküdar) başlayan bu yol, Konya, Adana üzerinden Halep’e uzanmaktadır.
• Orta Kol: İstanbul’dan (Üsküdar) başlayan bu yol, Diyarbakır’a buradanda Musul ve Bağdat’a kadar uzanmaktadır.
• Sol Kol: İstanbul’dan (Üsküdar) başlayan bu yol, Erzurum ve Kars’a uzanmaktadır.

Rumeli Ticaret Yolları‘ da Anadolu Ticaret Yollarında oluştuğu gibi 3′ e ayrılmaktadır. Bunlar Sağ Kol, Orta Kol ve Sol Kol.

• Sağ Kol: İstanbul’dan Bulgaristan, Eflak-Boğdan ve Erdel’e uzanmaktadır.
• Orta Kol: İstanbul’dan Edirne, Belgrad üzerinden Avrupa içlerine uzanmaktadır.
• Sol Kol: İstanbul’dan Edirne, Selanik üzerinden Mora’ya uzanmaktadır.

Ticaretle İlgili Deyimler

Menzil : Yol üzerindeki konaklama noktaları olarak adlandırılmaktadır.

Menzil Teşkilatı: Haberleşme TATAR denilen ulaklar tarafından yapılmaktaydı. Devlet habercilerin çabuk gitmelerini sağlayacak dinlenmiş atları ve yiyecek ihtiyaçlarını karşılamak için konaklama yerine yakın köy ve kasabalardaki bazı aileleri bu iş için görevlendirirdi. Bu teşkilata menzil teşkilatı denirdi.

Derbentçi : Ana yolların, boğaz ve geçitlerin güvenliğinden sorumlu tutulmaktaydı.

Mekkâri Tâifesi : Yolcu ve mal taşıma işlerini meslek edinen esnaflara verilen isim.

Osmanlı Ticaret yollarını etkileyen maddeler arasında Ticaret yollarının değişmesi, Kapitülasyonlar ve 1838 Balta Limanı Antlaşması gibi unsurlar ticaret yollarını etkilemektedir.

EYALETLER

Eyaletlerin diğer adları derebeylikler‘ dir. Eyaletlerin başında BEYLERBEYİ bulunmaktadır. Eyalet içinde beylerbeyinin bulunduğu sancak PAŞA SANCAĞI ismiyle bilinmektedir. Beylerbeyi Divan-ı Hümayûnun küçük 1 kopyesi olan Eyalet divanı”nın başıydı. Eyalet Divanının üyeleri şunlardır:

Beylerbeyi: Eyaletin ve eyalet divanının başıydı. Hizmetinde KAPU HALKI denilen çok sayıda görevli ve asker bulunmaktaydı. Beylerbeyi tayini çıktığında kapuhalkını da beraberinde götürürdü.

Beylerbeyi Kethüdası: Beylerbeyinin yardımcısı olarak bilinmekteydi.

Eyalet Defterdarı: Eyaletin mâli işlerinden sorumlu olarak bilinmektedir.

Eyalet Kadısı: Eyaletin yargı, belediye, noterlik vb. işlerinden sorumlu tutulmaktaydı

Eyalet subaşısı: Bugünkü emniyet müdürü gibidir. Suçluların takibi ve yakalanmasında, kadı tarafından verilen hükümlerin uygulanmasından ve merkezden gelen emirlerin uygulanmasından sorumludur.

KADI : Gündüzleri belediye müfettişliği gibi bir görev yapan Su Başı, geceleri de kol gezerek uygunsuz davranışları denetler, Muhzır Ağa ve Ases Başı ile birlikte kanunları uygulardı.

Osmanlı Devletinde eyaletler SALYANELİ ve SALYANESİZ olmak üzere 2′ ye ayrılmaktadır.

Salyaneli Eyaletler: Bu eyaletlerde tımar sistemi uygulanma, vergiler senelik olarak toplanırdı. Mısır, Habeş, Bağdat, Basra, Yemen, Tunus, Cezayir, Trablus salyaneli eyaletlerdendi.

Salyanesiz Eyaletler: Tımar sisteminin uygulandığı eyaletlerdir. Bu eyaletlerdeki topraklar has, zeamet ve tımar olarak ayrılmıştır.Merkeze yakın eyaletlerdir.

Rumeli, Budin, Anadolu, Karaman, Dulkadir, Sivas, Erzurum, Diyarbakır, Halep, Şam, Trablusşam salyanesiz eyaletlerdendir.

SANCAKLAR

Sancaklar kazaların birleşmesiyle oluşur. En üst dereceli yöneticisi SANCAK BEYİ’dir. Sancaklarda asayiş sûbaşı ve Yasakçılar, kalenin korunması da kale dizdarları tarafından üstlenilmektedir.

KAZALAR

Hem adlî hem de idarî birimdir. Kazaların başında yönetici olarak kadı bulunurdu.

İMTİYAZLI HÜKÜMETLER

Osmanlı devletinin hakimiyetini tanıyan Kırım Hanlığı, Mekke Emirliği, Eflak, Boğdan ve Erdel Beylikleri,Sakız Cumhuriyeti imtiyazlı yönetimlerdi. Bunlar iç işlerinde serbest olup, yöneticileri Osmanlı tarafından kendi soyluları arasından atanırdı. Bu hükümetlerden Kırım Hanlığı ve Mekke Emirliği dışındakilerden yıllık belli 1 vergi alınırdı. Taşra Teşkilatındaki diğer görevler şu şekilde sıralanmaktadır;

Muhtesib çarşı ve pazar denetlemesi yapardı. Satılan mal ve fiyatları kontrol ederlerdi. Kapan Emirleri şehirlere gelen sebze-meyvenin toplandığı yerlere ”kapan” adı verilmektedir. Kapan emiri buraya gelen malın vergilendirilmesini sağlardı.

Beytülmal Emini:Herhangi bir yerleşim yerinde kamuya ait çıkarları korumakla görevliydi.

Gümrük ve Bac Eminleri: Kasaba ve şehirlerde sanat ve ticaretle ilgili vergileri toplarlardı.

KANUN-İ ESASİYE GÖRE:

Osmanlı Meclisi AYAN ve MEBUSAN meclislerinden oluşması düşünülmekteydi. Ayan Meclisini Padişah Mebusan Meclisini ise halk seçmekteydi. Savaşta Osmanlı Devletinin büyük kayıplar vermesi üzerine Abdülhamit Kanun-i Esasinin 113.maddesine dayanarak 14 Şubat 1878′de meclisi kapatmak zorunda kalmıştır. Böylece Birinci Meşrutiyet” sona ermiştir.

İSTANBUL KONFERANSI

Rusya’nın Panslavist politikasıyla Osmanlı Devleti üzerinde baskı kurmaya başlaması İngiltere’nin çıkarlarına aykırıydı. Bu nedenle İngiltere Balkan Milletlerinin problemlerine çözüm bulmak amacıyla İstanbul’da Milletlerarası 1 konferansın toplanmasını sağladı. Konferansa Osmanlı Devletinin yanısıra İngiltere, Rusya, Fransa, Avusturya ve İtalya katıldı. İstanbul Konferansının kararları şu şekilde sıralanmaktadır;

1. Sırbıstan ve Karadağ’ın toprakları genişletilecek,
2. Bulgaristan ve Bosna-Hersek’e özerklik verilecek.

OSMANLI-RUS SAVAŞI

Osmanlı Rus Savaşı 1877 ila 1878 yılları arasında gerçekleşmektedir. İstanbul ve Londra Konferansı kararlarının Osmanlı tarafından kabul edilmemesi ve Rusya’nın Panslavist politikası savaşının çıkış nedeni olarak gösterilmekteydi.

AYESTEFANOS ANTLAŞMASI

• Sırbıstan, Karadağ ve Romanya tam bağımsız olacak ve sınırları genişletilecek.
• Büyük 1 Bulgaristan krallığı kurulacak.
• Batum, Kars, Ardahan ve Doğu Beyazıt Ruslara verilecek.
• Girit ve ERMENİLERİN oturduğu yerlere de ıslahat yapılacak.
• Bosna-Hersek’e özerklik verilecek.
• Teselya Yunanistan’a verilecek.
• Osmanlı Rusya’ya 30 milyon altın savaş tazminatı ödeyecek.

Berlin Kongresi

1878 yılında Berlin kongresi gerçekleşmiştir. Berlin kongresine Osmanlı, Rusya, İngiltere, Fransa, Avusturya, İtalya ve Almanya gibi büyük devletler katılmıştır. Berlin Antlaşmasının sonunda şu kararlar alınmıştır.

1) Ayestefanos Antlaşmasıyla kurulan BULGAR KRALLIĞI üçe ayrıldı:
a) Asıl Bulgaristan: Osmanlı Devletine vergi veren bir prenslik haline getirildi.
b) Makedonya: Islahat yapılmak şartıyla Osmanlıya bırakıldı.
c) Doğu Rumeli: Osmanlıya bağlı kalacak, ancak hırıstiyan bir vali tarafından yönetilecek.

2) Sırbistan, Romanya, Karadağ bağımsız olacak.

3) Bosna-Hersek Osmanlı toprağı sayılacak, yönetimi geçici olarak Avusturya’ya bırakılacak.

4) Kars, Ardahan ve Batum Ruslara, Doğu Beyazıt Osmanlı’ya verilecek.

5) Teselya Yunanistan’a verilecek.

6) Ermenilerin oturduğu yerlerde ve Girit adasında ıslahatlar yapılacak.

7) Osmanlı Rusya’ya 60 milyon altın savaş tazminatı verecek.

• Rusya’nın Balkanlarda panslavizm idealini yaymaya başlamasıyla isyanlar başlamıştır. Bulgar isyanları ortaya çıkarak Balkan Bunalımı”na zemin hazırlandı.
• Girit’teki Rumlar ayaklanarak Yunanistan’a bağlanmak istediler. Avrupalıların duruma müdahalesiyle Osmanlı Devleti HALEPA FERMANI’nı ilan etmiş ve Giritlilere vergi muafiyeti getirilmiştir.
• Mısır Hidivi İsmail Paşa’nın gayretleri ve Fransa’nın desteğiyle 1869 yılında Süveyş Kanalı açılmış, böylece coğrafi keşiflerle önemini yitiren Mısır ve Akdeniz yeniden eski günlerine dönmeye başlamıştır.
• Beylerbeyi ve Çırağan sarayları yapılmıştır.
• Avrupalı Devletler azınlıklarla ilgili ağır istek ve tehditlerden oluşan BERLİN MEMARANDUM’unu ilan etmşlerdir.
• Avrupada önemli gelişmeler görülmüş, İtalya(1870), ve Almanya(1871) siyasi birliklerini tamamlayarak siyasi güç olarak ortaya çıktılar.
• Abdülaziz, GENÇ OSMANLILAR tarafından tahttan indirilmiş, yerine V.MURAT getirilmiştir.

V.MURAT DÖNEMİ

5′ nci Murat Abdülaziz‘ in tahtan indirilmesinden sonra yönetimin başına geçmlştir. Fakat sağlığının yerinde olmadığı görülmüştür. Bu durum karşısında başta Mithat Paşa olmak üzere önde gelen devlet adamları V. Murat’ın yerine Meşrutiyeti ilan etme sözü veren II.Abdülhamit’i tahta çıkarmışlardır.

• Mısır Valiliği,babadan oğula geçmek üzere Mehmet Ali Paşa’ya verilecek, ancak hukuki yönden
• Osmanlı’ya bağlı kalacak.
• Mısırda vergiler padişah adına toplanacak, dörtte biri İstanbul’a gönderilecek.
• Suriye,Adana ve Girit Osmanlı’ya geri verilecek.

Londra Konferansının önemi boğazlar,devletlerarası 1 statü kazanıldı. Osmanlının boğazlar üzerindeki hükümranlık haklarına kısıtlama getirilmiştir. Rusya boğazlar üzerindeki üstünlüğünü kaybederken, Fransa ve İngiltere Akdeniz’deki güvenliklerini artırmışlardır.

TANZİMAT FERMANI

Tanzimat Fermanı padişahı Abdülmecid ‘ tir.Bu dönemin Sadrazamı Mustafa Reşid Paşa ‘dır. Tanzimat Fermanının İlan Sebepleri şu şekilde sıralanmaktadır;

• Avrupalı Devletlerin iç işlerimize karışmasına engel olmak.
• Mısır ve Boğazlar konusunda Avrupalı Devletlerin desteğini kazanmak.
• Devleti ve toplumu demokratik 1 yapıya kavuşturma isteği

Tanzimat Fermanına göre Azınlıkların, can, mal ve namus güvenliği sağlanacak. Vergi sistemi yeniden düzenlenerek, herkesten gelirine göre vergi alınacak. Askerlik OCAK görevinden, VATAN görevi haline getirilecek. Azınlıklarda askere alınacak. Kanunların her gücün üstünde olduğu kabul edilecektir.

PARİS ANTLAŞMASI

Paris antlaşması 1856 yılında gerçekleşti. Paris antlaşmasına katılan devletler arasında Osmanlı, Rusya, İngiltere, Fransa, Piyemento, Sardunya, Avusturya ve Prusya yer almaktadır. Paris Antlaşmasının maddeleri;

• Osmanlı Devleti 1 Avrupa Devleti sayılacak ve toprakları Avrupa Devletlerinin koruyuculuğu altında kalacak.
• Boğazlar konusunda 1841 boğazlar sözleşmesi geçerli olacak.
• Rusya ve Osmanlı Devleti Karadeniz’de savaş gemisi ve tersane bulundurmayacak.

SIRP İSYANI

Sırp isyanı 1804 yılında yaşanmıştır. Fransız İhtilalinin Milliyetçilik, bağımsızlık ve hürriyet gibi fikirlerinin sırplar üzerinde etkili olması, Sırbistan’daki Yeniçerilerin olumsuz davranışları ve Rusyanın kışkırtması Sırp isyanına zemin hazırlamıştır. Bu nedenlerden ötürü 1804′ tarihinde KARA YORGİ liderliğinde Sırplar ayaklandı. Sırplarla İlgili Antlaşmalar;

• 1806-1812 Osmanlı Rus Savaşı sonucunda Ruslarla imzalanan BÜKREŞ ANTLAŞMASI’nda Sırplara bazı haklar verildi.
• 1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı sonucunda Ruslarla imzalanan EDİRNE ANTLAŞMASI’nda Sırplara özerklik verildi.
• 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonucunda imzalanan Ayestefanos ve BERLİN ANTLAŞMASI’nda Sırbistan bağımsızlığına kavuştu.

OSMANLI-RUS SAVAŞI :

Osmanlı ile Ruslar arasında yapılan savaş 1806-1812 yıllarını kapsamaktadır. Rusların Sırp isyanını desteklemesi ve Balkan Milletlerini kışkırması, Rusya’nın Eflak-Boğdan’ı işgal etmesi Osmanlı ile Ruslar arasında savaşa neden oldu. Bu savaş sonucunda Ruslarla BÜKREŞ ANTLAŞMASI imzalandı. Bu antlaşmaya göre;

• İki devlet arasında Tuna nehri sınır olacak.
• Ruslar Beserabya hariç işgal ettiği yerleri geri verecek.
• Sırplara bazı haklar verilecekti.

YUNAN İSYANI

Fransız ihtilalinin milliyetçilik, bağımsızlık gibi fikirlerinin etkisi, Rusya’nın ve Avrupa Devletleri’nin kışkırtması ve 1804 de kurulan Etniki Eterya Cemiyeti’nin çalışmaları Yunan isyanın oluşmasına zemin hazırlamıştır. 1821 tarihinde Mora’da başlayan isyan kısa sürede büyüdü. Osmanlı hükümeti Mısır Valisi Mehmet Ali Paşa‘dan yardım istedi.

MISIR VALİSİ MEHMET ALİ PAŞA’NIN İSYANI

Yunan isyanının bastırılmasında II. Mahmut’a yardım eden Mısır valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa’ya vaad edilen yerlerin verilmemesi, Mehmet Ali Paşa’nın Navarin olayından sonra padişahtan izin almadan ordu ve donanmasını geri çekmesi ve Osmanlı-Rus savaşında yardım istenildiği halde Mehmet Ali Paşa’nın yardım göndermemesi Mısır Valisi Mehmet Ali Paşa İsyanı ‘na sebep olmuştur. Bunun üzerine Mehmet Ali Paşa ile II.Mahmut arasında KÜTAHYA ANTLAŞMASI imzalandı.

KÜTAHYA ANTLAŞMASI

Kütahya Antlaşmasına göre ;

• Mehmet Ali Paşa’ya Mısır ve Girit valiliklerine ek olarak Suriye valiliği de verilecek
• Oğlu İbrahim Paşa’ya da Cidde valiliğine ek olarak Adana Muhassıllığı verilecek

18. YÜZYIL ISLAHATLARININ GENEL KARAKTERİ:

18. yüzyılda daha köklü değişikliklere ihtiyaç duyuldu. Avrupa’nın askeri ve teknik üstünlüğü görüldü ve kabul edildi. Bu yönde gelişme sağlanmaya çalışıldı. Lale Devri Islahatları, I. Mahmut Devri Islahatları, III. Mustafa Islahatları, I.ABDÜLHAMİT Islahatları, III.SELİM Devri Islahatları 18 yüzyılda yapılan ıslahatlar arasında yer almaktadır. Şimdi sırasıyla bunları incelemeye başlıyalım.

LALE DEVRİ ISLAHATLARI :

Lale Devri Islahatları 1718 ila 1730 yılları arasında gerçekleşti. 1718 senesinde Avusturya ile imzalanan Pasarofça Antlaşmasından 1730 senesindeki Patrona Halil İsyanı”na kadar geçen döneme Lale Devri denir. Bu dönemin padişahı III. Ahmet, Sadrazamı Nevşehirli Damat İbrahim Paşa’dır. Lale devrinde gerçekleşen ıslahat çalışmaları şu şekilde sıralanmaktadır;

• Matbaa kuruldu.
• Yeniçerilerden 1 itfaiye bölüğü oluşturuldu.
• Yalova’da kağıt, İstanbul’da kumaş ve çini fabrikaları kuruldu.
• Yeni Kütüphaneler açıldı. Doğu ve batı eserleri tercüme edildi.
• Çiçek aşısı yaygınlık kazandı.
• Lağımcı ve Humbaracı ocaklarında ıslahatlar yapıldı.
• Mimarlık, resim ve minyatür sanatları gelişti.

I.MAHMUT DEVRİ ISLAHATLARI :

1730 ila 1754 yapılan ıslahat çalışmaları I.MAHMUT dönemini kapsamaktadır. Patrona Halil İsyanı sonucu Nevşehirli Damat İbrahim Paşa ve yakınları öldürüldü. Padişah III. Ahmet tahttan indirildi, yerine I. Mahmut getirildi. Bu dönemde yapılan ıslahat çalışmaları şu şekilde sıralanmaktadır;

• Humbaracı Ahmet Paşa, Topçu ve Humbaracı ocaklarında ıslahatlar yaptı.
• Üsküdar’da KARA MÜHENDİSHANESİ adlı 1 subay okulu açıldı.

III.MUSTAFA DEVRİ ISLAHATLARI :

1757 ila 1774 tarihleri arasında gerçekleşen yenlik (ıslahat) çalışmları III.MUSTAFA dönemine rast gelmektedir. III.Mustafa döneminde Lehistan meselesi yüzünden 1768 ila 1774 Osmanlı-Rus Savaşı yapıldı. Savaş Osmanlı Devleti için felaketle sonuçlandı. III. Mustafa kederinden öldü. Bu dönemde yapılan ıslahat çalışmaları şu şekilde sıralanmaktadır;

• ”Baron Dö Tot” Sürat topçuları adlı bir birlik kurdu, topçu ve istihkam sınıflarını yetiştirdi.
• Hendeshane adlı okulda denizcilik ve topçuluk eğitimi verildi.(Mühendishane-i Bahri Hümayun)
• Maliyede düzenlemeler yapıldı.

I.ABDÜLHAMİT DEVRİ ISLAHATLARI

1774 ila 1789 yılları arasında gerçekleşen ıslahat (yenilik) çalışmaları I.ABDÜLHAMİT dönemine rast gelmektedir. III. Mustafa‘nın ölümüyle yerine I.Abdülhamit geçti. I.Abdülhamit döneminde gerçekleşen yenilik çalışmaları şu şekilde sıralanmaktadır;

• İstanbul’da 1 istihkam okulu açıldı.
• Maliye’de ve askeri alanda ıslahatlara devam edildi.

III.SELİM DEVRİ ISLAHATLARI

1774 ila 1789 yılları arasında gerçekleşen yenilik çalışmaları III.SELİM dönemine rast gelmektedir. Bu dönemde gerçekleşen ıslahat çalışmaları aşağıdaki gibidir;

• Nizam-ı Cedit Ordusunu kurarak, yeniçeri ocağını geri plana düşürdü.(İsveçli subayların eğittiği bu ordu, Akka’da Napolyon’u yenmeyi başardı.)
• Islahat hareketlerine ve Nizam-ı Cedit ordusuna gelir sağlamak amacıyla İRAD-I CEDİT adıyla yeni bir hazine kurdu.
• Kara ve deniz mühendishaneleri genişletildi.
• Yeniçeri ve diğer Kapıkulu Ocakları düzene sokuldu.
• Tersaneler yenilendi, modern toplar döküldü.
• Avrupa’daki gelişmeleri öğrenmek için Paris, Londra,Viyana ve Berlin’de devamlı elçilikler açıldı.
• İlmiye sınıfında ve devlet dairelerinde düzenlemeler yapıldı.
• Bilim ve sanat eserleri batı dillerinden Türkçe’ye çevrildi.

• Kırım’a bağımsızlık verilecek, Kırım sadece dini bakımdan halifeye bağlı kalacak.
• Kılburun, Yenikale, Kerç ve Azak Kalesi Ruslara verilecek.
• Eflak-Boğdan, Ege adaları ve Gürcistan Osmanlılarda kalacak.
• İngiltere ve Fransa’ya verilen Kapitülasyonlar Rusya’ya da verilecek.
• Ruslar Osmanlı hakimiyetindeki Ortodoksların koruyucusu olacak.
• Ruslar İstanbul’da daimi 1 elçi bulundurabileceklerdi.

Küçük kaynarca‘nın en önemli maddeleri Kırım’a bağımsızlık ve Rusların Ortodoksların hamisi sayılması maddeleri olarak gösterilmektedir. Kırım’a bağımsızlık verilmesiyle, Ruslar Kırım’ı ele geçirme konusunda önemli 1 adım atmışlardır. Ruslar Osmanlı Ortodokslarının koruyucusu olmaları ile, Osmanlı Devletinin iç işlerine sık sık karışacaklar, böylelikle Balkan milletleri üzerinde etkili olacaklardır.

Rusya ve Avusturya’ ya Karşı Yapılan Savaşlar

1787 ila 1792 yılında Osmanlı – Rusya ve Avusturya’ ya karşı bir mücadele verildi. Bu savaşın nedeni olarak Osmanlı Devleti’nin Kırım’ın Ruslar tarafından işgalini unutamaması ve Rusya ve Avusturya Osmanlı Devletinin Balkan topraklarını paylaşma konusunda anlaşmaları bulunmaktadır. Avusturya Osmanlı Devletiyle ZİŞTOVİ ANTLAŞMASI‘nı imzalayarak Rusya’yı yalnız bıraktı.

YAŞ ANTLAŞMASI

Ziştovi Antlaşmasından sonra tek başına kalan Rusya ile savaş 1792 tarihine kadar sürdü. 1792 yılında YAŞ ANTLAŞMASI imzalandı. Yaş Antlaşmasıile Osmanlı Devleti Kırım’ın Rusya’ya ait olduğunu kabul etti. Yaş Antlaşması Osmanlı Devletinin Dağılma Döneminin başlangıcı olarak sayılmaktadır.

OSMANLI-FRANSA SAVAŞI

Osmanlı Fransa arasındaki savaş 1798 ila 1801 yılları arasında gerçekleşti. 1789 senesinde Fransız İhtilali meydana gelmişti. Fransa Arnavutluk’taki bazı kıyıları ele geçirince Osmanlı Devleti ile komşu oldu. İngiltere ve Rusya Osmanlı Devleti’nin yanında yer aldılar. Yeni kurulan ”Nizam-ı Cedit” ordusu AKKA KALESİ önünde Napolyon’u yendi. Fransa 1801 tarihinde imzalanan EL-ARİŞ Antlaşmasıyla Mısır’dan geri çekilmek zorunda kaldı.

Bu konuyla ilgili olarak şu örnekleri verebiliriz.
Bu sözlerle gönlümü almış mı oldun?
Korktuğu başına gelmiş, arabası bozulmuştu.
Her gördüğüne dudak büküyordu.
Bu şekilde anlatırsanız aklı yatar.