Islahat kelime olarak yenilik anlamına gelmektedir. 17. yüzyılda II. Osman, IV.Murat, Kuyucu Murat Paşa, Tarhuncu Ahmet Paşa ve Köprülüler sülalesinden sadrazamların ıslahatlar yaptıklarını belirtmiştik. Daha çok iç isyanları bastırmak, asayişi sağlamak, devlet otoritesini yeniden kurmak, maliyeyi düzeltmek, Tımar sistemini düzeltmek ve Kapıkulu ocaklarını ıslah etmek şeklinde gelişen bu ıslahatlar genel olarak yüzeysel kaldığından istenen sonuçlara tam olarak ulaşılamamıştı.

18. YÜZYIL ISLAHATLARININ GENEL KARAKTERİ:

18. yüzyılda daha köklü değişikliklere ihtiyaç duyuldu. Avrupa’nın askeri ve teknik üstünlüğü görüldü ve kabul edildi. Bu yönde gelişme sağlanmaya çalışıldı. Lale Devri Islahatları, I. Mahmut Devri Islahatları, III. Mustafa Islahatları, I.ABDÜLHAMİT Islahatları, III.SELİM Devri Islahatları 18 yüzyılda yapılan ıslahatlar arasında yer almaktadır. Şimdi sırasıyla bunları incelemeye başlıyalım.

LALE DEVRİ ISLAHATLARI :

Lale Devri Islahatları 1718 ila 1730 yılları arasında gerçekleşti. 1718 senesinde Avusturya ile imzalanan Pasarofça Antlaşmasından 1730 senesindeki Patrona Halil İsyanı”na kadar geçen döneme Lale Devri denir. Bu dönemin padişahı III. Ahmet, Sadrazamı Nevşehirli Damat İbrahim Paşa’dır. Lale devrinde gerçekleşen ıslahat çalışmaları şu şekilde sıralanmaktadır;

• Matbaa kuruldu.
• Yeniçerilerden 1 itfaiye bölüğü oluşturuldu.
• Yalova’da kağıt, İstanbul’da kumaş ve çini fabrikaları kuruldu.
• Yeni Kütüphaneler açıldı. Doğu ve batı eserleri tercüme edildi.
• Çiçek aşısı yaygınlık kazandı.
• Lağımcı ve Humbaracı ocaklarında ıslahatlar yapıldı.
• Mimarlık, resim ve minyatür sanatları gelişti.

I.MAHMUT DEVRİ ISLAHATLARI :

1730 ila 1754 yapılan ıslahat çalışmaları I.MAHMUT dönemini kapsamaktadır. Patrona Halil İsyanı sonucu Nevşehirli Damat İbrahim Paşa ve yakınları öldürüldü. Padişah III. Ahmet tahttan indirildi, yerine I. Mahmut getirildi. Bu dönemde yapılan ıslahat çalışmaları şu şekilde sıralanmaktadır;

• Humbaracı Ahmet Paşa, Topçu ve Humbaracı ocaklarında ıslahatlar yaptı.
• Üsküdar’da KARA MÜHENDİSHANESİ adlı 1 subay okulu açıldı.

III.MUSTAFA DEVRİ ISLAHATLARI :

1757 ila 1774 tarihleri arasında gerçekleşen yenlik (ıslahat) çalışmları III.MUSTAFA dönemine rast gelmektedir. III.Mustafa döneminde Lehistan meselesi yüzünden 1768 ila 1774 Osmanlı-Rus Savaşı yapıldı. Savaş Osmanlı Devleti için felaketle sonuçlandı. III. Mustafa kederinden öldü. Bu dönemde yapılan ıslahat çalışmaları şu şekilde sıralanmaktadır;

• ”Baron Dö Tot” Sürat topçuları adlı bir birlik kurdu, topçu ve istihkam sınıflarını yetiştirdi.
• Hendeshane adlı okulda denizcilik ve topçuluk eğitimi verildi.(Mühendishane-i Bahri Hümayun)
• Maliyede düzenlemeler yapıldı.

I.ABDÜLHAMİT DEVRİ ISLAHATLARI

1774 ila 1789 yılları arasında gerçekleşen ıslahat (yenilik) çalışmaları I.ABDÜLHAMİT dönemine rast gelmektedir. III. Mustafa‘nın ölümüyle yerine I.Abdülhamit geçti. I.Abdülhamit döneminde gerçekleşen yenilik çalışmaları şu şekilde sıralanmaktadır;

• İstanbul’da 1 istihkam okulu açıldı.
• Maliye’de ve askeri alanda ıslahatlara devam edildi.

III.SELİM DEVRİ ISLAHATLARI

1774 ila 1789 yılları arasında gerçekleşen yenilik çalışmaları III.SELİM dönemine rast gelmektedir. Bu dönemde gerçekleşen ıslahat çalışmaları aşağıdaki gibidir;

• Nizam-ı Cedit Ordusunu kurarak, yeniçeri ocağını geri plana düşürdü.(İsveçli subayların eğittiği bu ordu, Akka’da Napolyon’u yenmeyi başardı.)
• Islahat hareketlerine ve Nizam-ı Cedit ordusuna gelir sağlamak amacıyla İRAD-I CEDİT adıyla yeni bir hazine kurdu.
• Kara ve deniz mühendishaneleri genişletildi.
• Yeniçeri ve diğer Kapıkulu Ocakları düzene sokuldu.
• Tersaneler yenilendi, modern toplar döküldü.
• Avrupa’daki gelişmeleri öğrenmek için Paris, Londra,Viyana ve Berlin’de devamlı elçilikler açıldı.
• İlmiye sınıfında ve devlet dairelerinde düzenlemeler yapıldı.
• Bilim ve sanat eserleri batı dillerinden Türkçe’ye çevrildi.